تبلیغات
دانشجوی مبارز - مطالب رودخانه کارون
دانشجوی مبارز
مطیع رهبری ، مبارز با فساد ، دلسوز رودخانه کارون ، گلایه مند از هجوم ریزگردها
هجوم موج گسترده ریزگرد‌ها به خوزستان و خاکستری شدن هوای ۱۳ شهر استان بازهم نگاه و انتقاد فعالان محیط زیست خوزستان و مدیران حوزه زیست محیطی را به خشک شدن تالاب‌ها به ویژه حال ناخوش تالاب بین المللی شادگان معطوف کرد.
 

به گزارش عروج؛ با خاکستری شدن هوای 13 شهر استان خوزستان باز هم نگاه و انتقاد فعالان محیط زیست خوزستان و برخی از مدیران به خشک شدن تالاب‌ها معطوف شد. یکی از ظرفیت‌های بزرگ منطقه و خوزستان تالاب بین المللی شادگان در جنوب غربی ایران است که با نام‌های خوردورق، دورقالفرس و فلاحیه نیز شناخته می‌شود.

تالاب شادگان در جلگه خوزستان و شمال خلیج فارس قرار گرفته و میزبان تعداد زیادی از پرندگان کم نظیر بومی و مهاجر است و در واقع این تالاب پناهگاه حیات وحش است.

رودخانه جراحی بزرگ‌ترین تامین کننده آب تالاب است و بعد از آن نهر بحره که از رودخانه کارون منشعب می‌شود، تالاب شادگان را تغذیه می‌کنند. طغیان کارون و مد‌های خلیج فارس و بارش‌های منطقه هم در تامین آب شادگان نقش دارند.

برای بازدید از تالاب شادگان باید از طریق جاده اهواز - آبادان خود را به دارخوین رفت و از دارخوین جاده‌ای به سمت شرق و شهر شادگان می‌رود. اسکله‌ای محلی در کنار روستای سراخیه و درست در میانه راه دارخوین به شادگان قرار دارد که در آن قایق‌ها گردشگران را به تماشای تالاب می‌برند.

تالاب شادگان زیستگاه 174 گونه پرنده است که 13 گونه از آن‌ها مانند اردک مرمری، پلیکان پا خاکستری، عروس غاز، اردک سرسفید، گیلانشاه خالدار، عقاب شاهی، عقاب تالابی خالدار و عقاب دریایی دم سفید در معرض خطر انقراض جهانی هستند.

تأمین آب تالاب

احمدرضا لاهیجان‌زاده در گفت‌و‌گو با خبرنگار تسنیم درباره مساحت خشک شده تالاب‌های خوزستان عنوان کرد: از مساحت 400 هزار هکتاری هورالعظیم که واقع در ایران است 50 درصدی کاربری تالابی را از دست داده و تقریبا 20 تا 30 درصد کاربری تالابی تالاب شادگان از بین رفته است. کاربری تالابی یعنی تالاب دارای رطوبت کافی باشد و امکان ماهیگیری، تأمین علوفه دام، تنوع زیستی، جذب پرندگان و گردشگری باشد.

مدیرکل محیط زیست خوزستان درباره راه نجات تالاب شادگان اظهار داشت: یکی از طرح‌های ارائه شده برای تامین حق آبه مورد نیاز تالاب شادگان طرح انتقال آب از رودخانه کارون است که در این طرح آب رودخانه کارون از طریق 6 کیلومتر خط انتقال آب از سمت نیروگاه اتمی دارخوین به این تالاب منتقل می‌شود.

وی افزود: در صورت پایان این پروژه که تا خرداد ماه 94 به طول می‌انجامد 150 میلیون متر مکعب آب به تالاب شادگان اضافه می‌شود.

لاهیجان‌زاده درباره علت خشکی 20 تا 30 درصدی این تالاب گفت: نزدیک به 5 سال وقوع خشکسالی مستمر موجب شد حق‌آبه این تالاب که از رودخانه جراحی تأمین می‌شد، تأمین نشود یا کاهش پیدا کند.

تشکیل کمیته احیای تالاب‌ها

جاسم مرمضی نیز با اشاره به اینکه پرورش ماهی تیلاپیا، حفر چاه‌های نفت و سد سازی سبب خشک شدن تالاب‌های خوزستان شد، اظهار داشت: نباید بدون نگاه به اهمیت تالاب‌ها و فقط با رویکرد توسعه گام برداریم چرا که در صورت ادامه این روند تالاب‌های خوزستان در آینده‌ای نزدیک خشک می‌شود.

وی با بیان اینکه بر اساس مطالعات هر تالاب می‌تواند برای 30 هزار نفر ایجاد اشتغال کند، گفت: اقتصاد تالاب‌ها نیاز به سرمایه ندارد و به همین دلیل توسعه و تولید پایدار در آن صورت می‌گیرد.

مشاور استاندار خوزستان در امور محیط زیست و شیلات با اشاره به ورود ریزگرد‌ها به خوزستان و سایر استان‌های کشور گفت: کانون گرد وخاک‌های خوزستان با خشکی تالاب‌ها ارتباط مستقیمی دارد و باید برای جلوگیری از ورود ریزگرد‌ها تالاب‌ها را احیا کرد.

عامل ورود ریزگرد

احمدرضا لاهیجان‌زاده با اشاره به عوامل خشک شدن تالاب‌ها در خوزستان اظهار داشت: وزارت نیرو با سدسازی و وزارت نفت با حفر چاه‌های نفت هر کدام به اندازه‌ای سبب تخریب تالاب‌های خوزستان شدند.

وی افزود: با توجه به اینکه یکی از معضلات امروز مردم خوزستان و چند استان دیگر مسئله ریزگرد‌ها و گرد و خاک است باید همه کسانی که در تخریب تالاب‌ها سهم داشتند وارد کار شوند و مانع از نابودی کامل این منابع شوند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان بیان کرد: رطوبتی که از تالاب‌ها حاصل می‌شد می‌توانست سبب کاهش ورود گرد و خاک به کشور شود و می‌توان گفت مهم‌ترین عامل ورود گرد و خاک به کشور خشکی تالاب‌ها است.



طبقه بندی: ریزگردها و مشکلات آن،  رودخانه کارون، 
ارسال در تاریخ جمعه 17 بهمن 1393 توسط دانشجوی مبارز
حال و روز این روزهای کارون، حال روز بیماری است که نزدیکان وی مویه و ناله بر سربسترش را به درمان کردن ترجیح داده اند. نا گفته و از تصاویر پیداست که این رودخانه حیات بخش چه حال ناخوشی دارد. شاید اگر به همین منوال پیش برویم، کارون را نسل های آینده باید در لابه لای تصاویر و خاطرات باقی مانده از گذشتگان جستجو کنند.
عکس/ مهدی پدرام خو



ادامه مطلب
طبقه بندی: رودخانه کارون، 
ارسال در تاریخ سه شنبه 14 بهمن 1393 توسط دانشجوی مبارز
حال و روز این روزهای کارون، حال روز بیماری است که نزدیکان وی مویه و ناله بر سربسترش را به درمان کردن ترجیح داده اند. نا گفته و از تصاویر پیداست که این رودخانه حیات بخش چه حال ناخوشی دارد. شاید اگر به همین منوال پیش برویم، کارون را نسل های آینده باید در لابه لای تصاویر و خاطرات باقی مانده از گذشتگان جستجو کنند.
عکس/ مهدی پدرام خو



ادامه مطلب
طبقه بندی: رودخانه کارون، 
ارسال در تاریخ سه شنبه 14 بهمن 1393 توسط دانشجوی مبارز
در حالی كه عده‌ای معتقدند تلاش‌های دولت ایران برای بیابان‌زدایی در عراق بی‌نتیجه است، عضو هیات علمی دانشكده علوم دانشگاه تهران همچون بسیاری از متخصصان محیط زیست منشا تولید ریزگردها را تالاب‌های نابود شده بین‌النهرین حد فاصل مرز بین ایران و عراق می‌داند
بحث بر سر منشا تولید ریزگردها بر فراز ایران همچنان ادامه دارد. در حالی كه عده‌ای معتقدند تلاش‌های دولت ایران برای بیابان‌زدایی در عراق بی‌نتیجه است - چرا كه منشا ریزگردها را شمال آفریقا و عربستان می‌دانند- حالا حسین آخانی زیست‌شناس و عضو هیات علمی دانشكده علوم دانشگاه تهران همچون بسیاری از متخصصان محیط زیست منشا تولید ریزگردها را تالاب‌های نابود شده بین‌النهرین حد فاصل مرز بین ایران و عراق می‌داند. تالابی كه در ایران از آن به عنوان هورالعظیم یاد می‌شود اما در طول 4 دهه گذشته تا 90درصد نابود شده و اكنون به كانونی از شن‌های روان تبدیل شده است.

عامل واقعی ریزگردها چیست؟

آخانی می‌گوید: تاكنون برای هیچ‌یك ازدیدگاه‌ها دلایل علمی مدون ارائه نشده و این وظیفه دستگاه‌های دولتی بود كه با روش‌های شناخته‌شده علمی درجهت شناسایی منشا ریزگردها اقدام كنند. اما او از آزمایش نمونه‌هایی از ریزگردهای منطقه‌ای در جنوب خوزستان – نزدیكی مرز عراق- خبر داد و گفت: این نمونه‌ها را برای آزمایش از خوزستان به تهران منتقل كردیم.

آزمایش‌های متعددی كه با میكروسكوپ الكترونیكی صورت گرفت، نشان داد داخل ریزگردها، دیاتوم‌ (Diatom)، نوعی جلبك كه در آب‌های شور و شیرین دیده می‌شود، وجود دارد. علاوه براین، ریزگردها حاوی نوعی زئوپلانكتون به نام استراكد (Ostracod) است. این یافته‌ها ثابت می‌كند ریزگردها منشا تالابی دارند نه بیابانی.

آخانی در عین حال، نتیجه تحقیقات را تا مقطع كنونی بسیار مهم عنوان كرد و افزود: این تحقیقات گرچه كامل نشده، اما تا همین مقطع، نشان می‌دهد كه ریزگردهایی كه در آسمان كشور ما دیده می‌شود بدون هیچ تردیدی منشا تالابی دارند و به احتمال قوی از تالاب هورالعظیم در جنوب ایران و عراق نشات می‌گیرند. بر این اساس، خاستگاه ریزگردها نمی‌تواند مناطق دوردستی نظیر عربستان و شمال آفریقا باشد زیرا اساسا در این مناطق، تالابی وجود ندارد. نكته علمی دیگری كه وجود دارد اینكه عمده ریزگردهایی كه در آسمان كشور ما مشاهده می‌شوند، رسی هستند. خاك‌های رسی هم با توجه به اینكه از جنس رسوب هستند دانه‌هایشان بسیار ریز است. در حالی كه تپه‌های ماسه‌ای كه در بیابان‌های عربستان و آفریقا وجود دارد، دانه‌های‌شان در مقایسه با خاك رس بسیار درشت‌تر است به همین دلیل امكان جابه‌جایی این ماسه‌ها در مسافت طولانی وجود ندارد. این درصورتی است كه ریزگردها نه‌تنها در استان‌های مرزی بلكه در آسمان تهران هم دیده شده‌اند.

بین‌النهرین از گذشته تا امروز

اینكه منشا تولید ریزگردها بیابان‌های عراق هستند یا عربستان و با بستر خشكیده به‌جا مانده از مجموعه تالاب‌های بین‌النهرین بحث پیچیده‌ای است كه حتی تصاویر ماهواره‌ای هم نتوانسته به آن پاسخ دهد. چراكه در برخی تصاویر، منشا غبارها، عربستان و شمال آفریقا و در برخی زمان‌ها، منشا غبارها بیابان‌های عراق و سوریه و گاهی نیز بستر خشك و تفیده به جامانده از تالاب بین‌النهرین است. گویی مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم داده تا این غبارها دست از سر آسمان ایران برندارند. از سوی دیگر تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده توسط سازمان منطقه‌ای محیط زیست خلیج فارس(راپمی) نیز حكایت از این دارد كه منشا بسیاری از این ریزگردها همان منطقه نابودشده در بین‌النهرین است كه زمانی نه چندان دور بزرگ‌ترین تالاب خاورمیانه و امروز بیابانی خشك و لم‌یزرع است. حسن محمدی هماهنگ‌كننده دائمی در سازمان منطقه‌ای محیط زیست دریایی راپمی در این باره به آسمان می‌گوید: خشك‌شدن مجموعه تالاب‌های بین‌النهرین، در چند سال گذشته به دلیل ساخت سدهای بزرگ بر روی دجله و فرات توسط دو كشور عراق و تركیه منجر به بروز توفان‌های شن در منطقه شده كه از طریق خلیج‌فارس وارد ایران می‌شود.

به گفته محمدی از دیگر دلایل بروز گرد و غبار در ایران، كاهش آب رودخانه‌ها، عدم مالچ‌پاشی و كاشتن گیاهان و كناركشیدن سوریه و عربستان از حل مشكل و درگیری عراق با جنگ است. وی می‌افزاید: جا به جایی خاك به علت تردد زیاد خودروهای جنگی در جریان جنگ خلیج‌فارس فاجعه‌آمیز بود و منجر به افزایش توفان شن در منطقه شد، آن هم در منطقه‌ای كه بیابانی شده بود، تردد هزاران تانك و خودرو باعث شد توفان‌های شن تشدید شود كه البته استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی در كشورهای منطقه نیز مزید بر علت شد تا بیابان‌زایی تشدید شود.

هشدارها داده شد، اما بی‌فایده!

در همین زمینه حدود 10 سال قبل برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) با انتشار گزارشی از وقایعی كه در سطح مجموعه تالاب‌های بین‌النهرین در حدفاصل بین دو كشور ایران و عراق رخ داده بود، به كشورهای منطقه هشدار داد كه عواقب این تخریب‌ها در كمتر از یك دهه آینده به یك بحران تبدیل خواهد شد. سازمان ملل در این گزارش كه متن كامل آن در 50 صفحه به همراه ده‌ها تصویر ماهواره‌ای منتشر شده بود، خاطرنشان كرد: فاجعه‌ای كه در منطقه بین‌النهرین به وقوع پیوسته فاجعه‌ای در مقیاس فجایع دریاچه آرال و جنگل‌های آمازون كه بزرگ‌ترین فجایع زیست محیطی تاریخ هستند به شمار می‌رود.

«یونپ» در گزارش خود اعلام كرد این یكی از بدترین فجایع زیست محیطی مهندسی شده توسط بشر است كه عواقب آن برای همیشه در خاطره جهان باقی خواهد ماند. واقعه‌ای كه با نابودی 90 درصد تالاب‌های بین‌النهرین در خاورمیانه رقم خورد، نمونه‌ای از یك بحران خانمان‌سوز است كه می‌تواند به افزایش درگیری‌ها و جنگ در منطقه، افزایش آلودگی‌های زیست محیطی، تهدید جوامع بومی، نابودی سایت‌های باستان‌شناسی و زیستگاه‌های جانوری و گیاهی و افزایش شمار پناهندگان زیست محیطی و تهدید حقوق بشر بینجامد.

همان زمان سازمان ملل اعلام كرد امیدوار است، انتشار این گزارش به عنوان یك فراخوان برای كشورهای منطقه و همسایگان دجله و فرات جدی تلقی شود و راه را برای برقراری ارتباط هر چه بیشتر بین آنها به منظور بهره‌برداری عادلانه از منابع آب و برقراری صلح و امنیت هموار كند. اما متاسفانه این هشدارها از سوی هیچ یك از كشورهای منطقه جدی تلقی نشد، درست همان‌طور كه هشدار «یونپ» نسبت به نابودی دریاچه ارومیه هنوز بعد از گذشت 4 ماه جدی تلقی نشده تا روزی دیگر در سال‌های آتی با بحران جدیدی به نام «طوفان‌های نمك دریاچه ارومیه» در شمال غرب ایران مواجه شویم!

اما در گزارش UNEP آمده بود كه سدسازی و احداث شبكه‌های زهكشی و آبیاری، 90 درصد از بزرگ‌ترین و زیباترین تالاب خاورمیانه را به بیابان و نمكزار تبدیل كرده است. تالاب‌های بین‌النهرین در منتهی‌الیه رودخانه كرخه و دجله و فرات قرار دارند و در 40 سال گذشته تركیه و عراق بیش از 32 سد بزرگ روی دو رودخانه دجله و فرات احداث كردند و پروژه‌های بزرگ انتقال آب مانند كانال صدام، نیز وسعت این مجموعه تالاب‌ها را به یك دهم مقدار طبیعی خود تقلیل داد.

ایران نیز با ساخت سدهای متعدد در حوزه آبریز كرخه، ورودی آب هورالعظیم را كاهش داده است. اكنون تنها مقایسه‌ای بین تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده توسط سازمان ملل متحد از تالاب‌های بین‌النهرین در ایران و عراق در سال‌های 1973 و 2000 میلادی عمق فاجعه را به خوبی نشان می‌دهد. فاجعه‌ای كه امروز باعث شده تا از آن همه زیبایی وصف‌ناپذیر تالاب‌های هورالعظیم، هورالحمر و هورمركزی در ایران و عراق كه زمانی پایه‌گذار تمدن‌های بی‌شماری از جمله تمدن بابلی‌ها و سومری‌ها بود تنها یك بیابان و شوره‌زار وسیع به وسعت 500 هزار هكتار باقی بماند.

تغییرات از چه زمانی آغاز شد ؟

سازمان ملل در گزارش خود می‌افزاید: در آغاز هزاره جدید میلادی تراژدی نابودی تالاب‌های بین‌النهرین به عنوان یكی از بزرگ‌ترین فجایع زیست محیطی جهان محسوب می‌شود. ساخت سدها و شبكه‌های زهكشی یكی از بهترین تالاب‌های جهان را كه زمانی به بهشت افسانه‌ای زمین شهرت داشت و از مهم‌ترین كانون‌های تنوع زیستی در سطح جهان به شمار می‌رفت امروز به یك صحرای خشك بدل كرده است. به گزارش یونپ، تاثیر بشر روی اكوسیستم‌های شكننده زمین بیش از این دیگر نمی‌تواند به تصویر كشیده شود چرا كه داستان بین‌النهرین و آنچه بر سر آن آمده به ما هشدار می‌دهد تا به نابودی سیاره زمین بیش از پیش توجه كنیم.

تغییرات عمده در بین‌النهرین از دهه 50 میلادی آغاز و تا قرن 21 ادامه یافت. ظرفیت سدهایی كه روی رودخانه فرات احداث شده هم اكنون 5 برابر بیشتر از جریان سالانه آب فرات است. همچنین حجم مخزن سدهای روی دجله نیز دو برابر بیشتر از جریان سالانه آب موجود دجله است.

اگر چه تا سال 1977 سدها و كانال‌های آبیاری متعددی در حوزه آبریز دجله و فرات در ایران و تركیه و عراق و سوریه ساخته شد اما عمده تغییرات رخ داده در بین‌النهرین از سال 1977 آغاز شد. هر چند افكار عمومی، فاجعه نابودی بین‌النهرین را تنها به حكومت صدام حسین در دهه 90 میلادی نسبت می‌دهد اما گزارش سازمان ملل نشان می‌دهد كه دولت تركیه بیشترین سهم را در سدسازی و مسدودكردن جریان آب دجله و فرات داشته است. طرح‌های مدیریت منابع آب دجله و فرات در تركیه در سال 1977 آغاز شد و تا سال 1989 در قالب این برنامه 22 سد و 19 نیروگاه آبی ساخته شد كه آب موردنیاز 7/1 میلیون هكتار از اراضی كشاورزی را با حجم ذخیره مخزن 32 میلیارد مترمكعب تامین می‌كرد. در قالب همین پروژه در سال 1992 سد آتاتورك با حجم مخزن 30 میلیارد متر مكعب به همراه تونل انتقال آب Sanliurfa احداث شد. مهم‌ترین سازه انسان ساخت روی دجله نیز سد Ilisu در تركیه است. می‌توان گفت عمده تغییرات تالاب‌های بین‌النهرین در فاصله سال‌های 90 تا 95 میلادی به وقوع پیوست به طوری كه در این زمان از 3121 كیلومتر مربع هور مركزی تنها 98 كیلومتر مربع باقی ماند كه نشان می‌دهد حدود 97 درصد آن در مدت 5 سال از بین رفته است. در حال حاضر از تالاب هور مركزی و هورالحمر تنها 3 و 6 درصد و از تالاب هورالعظیم در ایران نیز تنها 30 درصد باقی‌مانده است.

اما گزارش سازمان ملل نشان می‌دهد كه همین مساحت اندك باقی‌مانده نیز با ریسك بالای ناشی از فعالیت‌های انسانی مواجه است به‌طوری‌كه اخیرا سد كرخه و كاهش آب ورودی به هورالعظیم و نیز برنامه‌های آتی دولت ایران برای انتقال آب كرخه به كویت یك تهدید بزرگ برای همین اندك تالاب باقی مانده محسوب می‌شود. این درحالی است كه سازمان ملل همچنین اعلام كرده هم‌اكنون تنها فرصت باقیمانده برای ایران حفاظت از تالاب هورالعظیم در مرز بین ایران و عراق است. با این وجود كماكان شاهد نابودی تالاب هورالعظیم هستیم چراكه با وجود تشدید پدیده گرد و غبار، دولت ایران در گذشته با واگذاری 7500 هكتار از تالاب هورالعظیم به وزارت نفت برای عملیات اكتشاف نفت موافقت كرد. این اراضی به مدت 30 سال به وزارت نفت واگذار شد كه نتیجه آن تشدید بیابان‌زایی و نابودی هر چه بیشتر تنها قسمت باقیمانده تالاب هورالعظیم است.



طبقه بندی: رودخانه کارون، 
ارسال در تاریخ سه شنبه 14 بهمن 1393 توسط دانشجوی مبارز
(تعداد کل صفحات:2)      [1]   [2]  

قالب وبلاگ